Właśnie czytasz

Dlaczego wciąż boimy się czarnych kotów i rozbitego lustra, czyli kilka słów o przesądach

2120  
Udostępnij: 

Dlaczego wciąż boimy się czarnych kotów i rozbitego lustra, czyli kilka słów o przesądach

Z badań przeprowadzonych na zlecenie CBOS wynika, że w przesądy wierzy ponad połowa dorosłych Polaków. Wiara w nie wywodzi się z głęboko zakorzenionych w kulturze i tradycji stereotypów. Są one przekazywane z pokolenia na pokolenia, najczęściej za pomocą przekazów słownych.

3. 11. 2021 4 Min czytania Anna Gach
Dlaczego wciąż boimy się czarnych kotów i rozbitego lustra, czyli kilka słów o przesądach

Przesądy powstały w czasach, gdy nasi przodkowie nie potrafili znaleźć wyjaśnienia występowania niektórych zjawisk naturalnych. Wiara w nie dawała im złudne poczucie kontroli i zmniejszała lęk przed nieznanym. A co takiego dają nam przesądy w czasach współczesnych, kiedy nauka, wiedza i technologia są znacznie bardziej rozwinięte, a dostęp do ich zdobyczy jest zdecydowanie łatwiejszy, niż był on w czasach naszych przodków?

Najbardziej niekomfortową dla człowieka sytuacją jest stan niewiedzy

Rozwój wiedzy i technologii z całą pewnością jest czymś ważnym i pozytywnym, ale w dalszym ciągu nie daje odpowiedzi na wszystkie trudności i pytania, z którymi przychodzi nam się mierzyć każdego dnia.

Bardzo nie lubimy nie wiedzieć, bo to zabiera nam poczucie bezpieczeństwa – a jak wszyscy wiemy, jest ono najważniejszą wartością, do osiągnięcia której dążymy każdego dnia. Wiemy też, że w życiu nie zawsze wszystko jest tak, jakbyśmy sobie życzyli i czasem zdarza się, że jesteśmy zmuszeni przez sytuację do podejmowania decyzji i działań w bardzo szybkim tempie. Wówczas przesądy i stereotypy chronią nas przed absolutnie trudnym doświadczeniem, jakim jest wyczerpanie zasobów poznawczych.

Czasem jest również tak, że przyswojenie jakiejś wiedzy jest dla nas szczególnie wymagające: potrzebuje zaangażowania i poświęcenia czasu czy zasobów. Jeśli nie mamy na to przestrzeni, ochoty i możliwości, uciekamy się wówczas do działania na podstawie stereotypowych przekonań o sobie samych i innych ludziach, ale także o świecie.

Lubimy zwracać się w stronę wiary w przesądy, bo takie działanie pozwala nam na scedowanie winy na coś niezależnego od nas samych i w ten sposób poradzić sobie z jakąś trudną czy zagrażającą nam rzeczywistością. Szczególnie często taką postawę przyjmują osoby, które mają przekonanie o tym, że kształt ich życia nie zależy od nich samych, a jest jedynie rezultatem szczęścia, przeznaczenia czy innych zewnętrznych czynników.

Ludowe wierzenia vs. nauka

Ludowe przesądy, choć całkowicie irracjonalne, zawsze wywierały na ludziach znaczący wpływ. Według psychologa Stuarta Vyse są one kompletnym przeciwieństwem nauki. Choć doskonale zdajemy sobie z tego sprawę, to miliony ludzi na całym świecie wciąż wierzy, że piątek trzynastego przynosi nieszczęście, czarny kot, który przebiegnie nam drogę to zła wiadomość, a rozbicie lustra sprowadza siedem lat nieszczęścia.

dlaczego wierzymy w przesądy

Dzieje się tak, ponieważ przesądy towarzyszą nam już od wczesnych lat życia. Wpisują się w tradycje ludowe i odgrywają ważną rolę w procesie socjalizacji. W dzisiejszym świecie nie da się odnieść sukcesu we wszystkim i mieć wszystko pod kontrolą, więc przesądy stają się rodzajem mechanizmu uspokajającego, który zmniejsza niepokój i daje nadzieję, że wszystko pójdzie po naszej myśli.

Po co niepotrzebnie prowokować los?

Ludowe przesądy mają pozornie przypadkowy charakter…

Bo przecież nie ma powodu, żeby uciekać przed czarnymi kotami, bać się piątku 13-ego czy unikać przechodzenia pod drabiną. Niemniej jednak zachęca nas to do zaufania im w obawie, że w przeciwnym razie sprowokujemy los i że może nam się przydarzyć coś jeszcze gorszego. Brak pełnej kontroli nad życiowymi sytuacjami i pewna doza niepewności sprawiają, że za wszelką cenę staramy się znaleźć bezpieczeństwo również tam, gdzie racjonalny umysł mówi STOP.

czarny kot

Przesądy okiem badaczy


W 1948 roku jeden z najsławniejszych psychologów, B.F. Skinner, obserwował gołębie, które otrzymywały ziarno dokładnie co 15 sekund. Skinner odkrył, że gołębie próbowały dowiedzieć się, co powoduje, że zboże zostaje im rzucane i starały się na to wpłynąć swoim zachowaniem. Chociaż porcje ziarna były dostarczane niezależnie od zachowania gołębi, zaczęły one zmieniać je w chwilach, gdy ziarno było wrzucane do karmnika. Na przykład jeden z gołębi znacznie częściej przechylał głowę, a drugi dziobał mocniej miejsca, w które wysypywano pokarm.

Gołębie rytuały można porównać do tych ludzkich. Czy zdarzyło Ci się, że zabrałaś talizman na ważny egzamin lub inne życiowe wydarzenie i przyniósł Ci on szczęście? Wzięłaś go ze sobą ponownie w innej sytuacji i znowu odniosłaś sukces? Obawiasz się, że następnym razem go zapomnisz i coś pójdzie nie po Twojej myśli? To naturalna reakcja.

Wciąż w naszym świecie funkcjonuje wiele przesądów. Nie ma w nich nic złego bywają bardzo pomocne w naszym codziennym życiu, ale ważne jest, abyśmy pamiętali, że oprócz pozytywnych stron, mogą one nieść też przeróżne zagrożenia, których jako dojrzali ludzie powinniśmy być świadomi. Warto pamiętać o tym, że mamy w życiu wybór i możemy sami decydować, czy i w jakich sytuacjach przesądy mogą być nam przydatne, a kiedy możemy zaufać własnemu rozumowi i podejmowanym decyzjom.

Jeśli podoba Ci się ten artykuł, może Cię też zainteresować
Kolejne artykuły